Anders leren denken tegen eenzaamheid

Anders gaan denken over jezelf en je situatie kan helpen om eenzaamheid te verminderen. Dat leren we van een nieuw programma in West Virginia in de Verenigde Staten. Wat zijn de ervaringen van Laurie Theeke, gezinsverpleegkundige en verbonden aan de West Virginia University, dat dit programma heeft ontwikkeld? Hoe kun jij of kan jouw organisatie cliënten en bewoners helpen om anders te gaan denken?

Buitenlandse ervaringen
Zoals je op Zorgtegeneenzaamheid.nl kunt lezen, zijn er in Nederland veel ervaringen met het voorkomen of verminderen van eenzaamheid in de zorg. Als aanvulling daarop hebben onderzoeker Susan Hommerson en  professor Theo van Tilburg van de Vrije Universiteit Amsterdam ook succesvolle buitenlandse ervaringen in kaart gebracht. Het LISTEN-project is één van deze ervaringen en vind je, samen met nog twaalf inspirerende voorbeelden, terug in zijn onderzoeksrapport.

Wijzig het denken, wijzig het gedrag

Laurie Theeke heeft meer dan 20 jaar ervaring in de langdurige zorg voor geriatrische patiënten. Vanaf 2002 raakt ze geïnteresseerd in het onderwerp relaties en eenzaamheid. Ze had namelijk gemerkt dat deze mensen soms niet zozeer medische hulp nodig hebben, maar vooral gezelschap. En dat deze mensen vaker naar het ziekenhuis gingen vanwege hun eenzaamheid en gebrek aan relaties. Laurie deed uitgebreid onderzoek en kwam erachter dat de effectiefste manier om eenzaamheid te verminderen is om mensen te helpen anders te denken over hun eigen leven en situatie. “Wijzig het denken, wijzig het gedrag”, zo geeft ze aan. Ze voegt er aan toe dat als je gedrag verandert, dit ook iemands gezondheid kan veranderen.

LISTEN: logisch programma

Uiteindelijk ontwikkelt Laurie samen met anderen een gespreksgroep, die ze bestudeert bij mensen van 65 jaar en ouder. Deze krijgt de naam LISTEN, dat in het Engels staat voor Loneliness Intervention using Story Theory to Enhance Nursing-sensitive outcomes. Aan elke groep doen drie tot vijf mensen mee; de groep komt wekelijks bijeen in een sessie van twee uur. Elke groep kent vijf bijeenkomsten, die elkaar logisch opvolgen.

  • In de eerste bijeenkomst spreken de deelnemers over zichzelf, hun levensloop en hun behoefte aan sociaal contact. Ze worden uitgenodigd terug te denken aan een periode in hun leven waarin ze gezond waren en er helemaal toe deden! Het is heel belangrijk dat de deelnemers deze ervaringen in hun relaties met anderen opnieuw herinneren en herbeleven.
  • De tweede bijeenkomst gaat over ieders eigen rol in relaties en vriendschappen in heden en verleden. Sommige vriendschappen waren minder goed, andere waren juist wel heel fijn en betekenisvol. Het is daarom goed om stil te staan bij de eigen rol daarin en te leren om voort te bouwen op de ervaringen met betekenisvolle relaties.
  • De derde bijeenkomst gaat over de relatie van iemand in de eigen omgeving. Blijft iemand binnen, of kan iemand naar buiten gaan, ook met lichamelijke beperkingen? Hoe doen anderen dit?
  • De vierde bijeenkomst gaat over de problemen of ‘uitdagingen’ die mensen tegenkomen bij hun eenzaamheid. Deelnemers kijken naar hoogte- en dieptepunten in het afgelopen jaar, zodat ze echt naar het ‘nu’ kunnen gaan. Ze delen hun ervaringen en leren van die van anderen. Het gesprek tijdens deze bijeenkomst helpt mensen om van het verleden naar het heden te gaan.
  • De laatste bijeenkomst gaat over levenslessen rond eenzaamheid. Deelnemers wordt gevraagd boodschappen te bedenken die ze aan de anderen willen meegeven om eenzaamheid tegen te gaan. Wat werkt voor jou? En wat zou je aan een ander willen zeggen? Bijvoorbeeld: ‘blijf altijd in contact met je vrienden’ of ‘wees actief in de kerk’.

Geen boze wolven meer; verhuizen naar je dochter

Laurie vertelt over twee vrouwen die deelnamen aan het programma. De eerste is een vrouw die ergens tussen de 60 en 70 jaar oud is en boos is over haar eenzaamheid en haar eigen situatie. Deze mevrouw was een schilder en nam een schilderij mee om aan de groep te laten zien; het was een schilderij met een boze wolf erop. Ze gaf aan dat zij, vóór deelname aan het programma, op een boze wolf leek. Maar tijdens het programma ging ze deelnemen aan een nieuwe sportgroep, ontmoette ze een nieuwe levenspartner, werd verliefd en ging uiteindelijk weer lesgeven in het volwassenenonderwijs. Een andere vrouw was 89 jaar en kwam er tijdens het programma achter dat ze haar dochter heel erg miste en eigenlijk graag dicht bij haar dochter wilde wonen. De groep gaf haar ‘toestemming’ en psychologische kracht om te gaan verhuizen, wat ze inderdaad deed.

Drie adviezen

De LISTEN-aanpak blijkt écht te helpen! Tot maanden na het programma waren deelnemers in veel gevallen minder eenzaam en minder depressief. Welke advies wil Laurie ons meegeven?

  1. Bij belangrijke gebeurtenissen in het leven, zoals trouwen, het krijgen van een kind of een nieuwe baan, pensionering of het verlies van een partner, zouden we standaard elke volwassene gericht moeten vragen naar eenzaamheid. Daar zijn heel makkelijke manieren voor met slechts 3 vragen, bijvoorbeeld via de zogenaamde UCLA-schaal.
  2. Het is belangrijk om open vragen te stellen aan mensen: waar denkt u aan, hoe voelt u zich? En om mensen uit te nodigen daarover te spreken en echt te LUISTEREN, zodat we kunnen leren wat voor hén belangrijk is.
  3. Het zou goed zijn om voor elke eenzame persoon tenminste één activiteit te vinden wanneer ze zich eenzaam beginnen te voelen. Het is belangrijk dat iemand ze helpt om een activiteit te vinden die ze écht fijn vinden, zodat ze daar met hun gedachten helemaal in op kunnen gaan. Dit kan één manier zijn om eenzaamheid tegen te gaan. Het is daarbij belangrijk om te beseffen dat ieder mens uniek is en dat iedereen -dus- andere activiteiten nodig heeft voor een eigen, betekenisvol leven.

Vraag het Laurie

In dit bericht bespreken we slechts de hoofdlijnen. Uitgebreide en wetenschappelijke informatie kun je vinden in dit artikel en dit artikel. Meer weten over de drie vragen om eenzaamheid vast te stellen? Dan is dit artikel interessant. Ook kun je bellen of mailen met Laurie Theeke via +1 304 2931405 en ltheeke@hsc.wvu.edu.

Jouw ervaringen?

Wat zijn jouw ervaringen om mensen anders te laten denken over hun eigen situatie en eenzaamheid? Hoe zou zo’n gespreksgroep voor en met (sommige van) jouw cliënten en bewoners kunnen uitpakken? Deel je ideeën hieronder!