Eenzaamheid signaleren: “Je moet het wíllen zien”

Wijkverpleegkundige Hedy van de Lagemaat van zorgorganisatie Careyn gebruikt in haar werk twee instrumenten om eenzaamheid te signaleren: het EDIZ-instrument en Cijfer voor gezondheid. “Ik pel de problemen van mensen af.”

Multiculturele wijk

Hedy werkt al tien jaar als wijkverpleegkundige in de Utrechtse wijk Overvecht. Door haar indicerende rol en de ondersteuning die ze via pgb’s levert komt zij vrijwel dagelijks eenzaamheid tegen. Ook omdat Overvecht een multiculturele wijk is en eenzaamheid erg speelt onder niet-westerse allochtonen. Volgens cijfers van de Gezondheidsmonitor GGD’en, CBS en RIVM voelt 19,8 procent van de niet-westerse migranten zich sterk eenzaam, tegenover 6,6 procent van de autochtone Nederlanders.

De problemen afpellen

Hoe signaleert Hedy eenzaamheid? “Je moet het wíllen zien. Luisteren is meer dan horen en kijken is meer dan zien. Ik pel de problemen van mensen af. Zo manifesteren psychische of eenzaamheidsklachten bij Marokkaanse vrouwen zich vaak als hoofdpijn of buikpijn. Als ik geen medische oorzaak vind voor deze klachten ga ik dieper graven. Is iemand overbelast? Dan kijk ik naar de vier levensdomeinen: woon- en leefomgeving, lichamelijke en geestelijk welzijn en sociale netwerken. Dan komt vaak eenzaamheidsproblematiek bovendrijven.”

Instrumenten om eenzaamheid te signaleren

Daarvoor gebruikt Hedy het EDIZ-instrument en Cijfer voor gezondheid. Het EDIZ-instrument valt binnen Easycare. EDIZ staat voor Ervaren Druk door Informele Zorg. Door het laten beantwoorden van negen vragen ontstaat een beeld van de situatie en een kapstok voor verdere gesprekken. Door de vragenlijst regelmatig te herhalen, ontstaat een overzicht op de lange termijn. ‘Cijfer voor gezondheid’ houdt in dat de cliënt gevraagd wordt een cijfer te geven voor zijn of haar gezondheid. Daardoor kan de professional aansluiten bij de beleving van de cliënt en voorkomt het dat de professional de situatie anders inschat dan de cliënt zelf. Tegelijk opent dit het gesprek over wat er nodig is om een hoger cijfer te halen. Door de vraag periodiek te stellen, kan de afgesproken aanpak gemonitord worden.

Oplossingen voor eenzaamheid zijn maatwerk

Oplossingen voor eenzaamheid zijn volgens Hedy maatwerk; elke persoon en elke situatie vragen om eigen oplossingen. Het betrekken van het persoonlijke netwerk blijkt vaak van grote waarde bij allochtonen, is Hedy’s ervaring. “Dat kan bijvoorbeeld door het organiseren van een eigenkrachtconferentie: dit is een bijeenkomst waarbij samen met familie en bekenden een plan voor de toekomst wordt gemaakt en waar ook eenzaamheid aangepakt kan worden.” En betrek de kinderen er actief bij. Hedy: “Vaak blijken ook andere familie, vrienden en kennissen de cliënt te willen helpen. Dan kan er bijvoorbeeld een weekschema worden opgesteld, waardoor een cliënt vaker aanspraak heeft.”

Laat handelingsverlegenheid niet in de weg staan

Hedy ziet bij collega’s vaak handelingsverlegenheid als het op eenzaamheid aankomt, omdat eenzaamheid de eigen mindere gevoelens raakt. En vanuit de opleiding worden weinig tools aangereikt. “Iedereen voelt zich in zijn of haar leven wel eens eenzaam. Dit is een negatieve ervaring waar we niet altijd goed mee om weten te gaan. Dan is het extra moeilijk om over dit vraagstuk bij anderen te spreken en te handelen. Vandaar dat het belangrijk is om die eigen gevoelens in de ogen te durven kijken. Dat maakt het mogelijk om ernáást te kunnen staan en professioneel te kunnen handelen.”

Tip: boek met 41 interventies tegen eenzaamheid

Hedy raadt naast de twee instrumenten om eenzaamheid te signaleren het boek Maatwerk bij de aanpak van eenzaamheid aan. Daarin worden 41 verschillende interventies rond eenzaamheid beschreven. Van clubs tot huisbezoek en van telefooncirkel tot zingevingscursussen. Het boek beschrijft per interventie onder andere het doel, de werkwijze, de instrumenten en de kosten. Het boek Maatwerk bij de aanpak van eenzaamheid is hier gratis te downloaden.

Meer informatie

Lees meer over het EDIZ-instrument hier en over Cijfer voor gezondheid hier. Je kunt ook contact opnemen met Hedy als je een vraag hebt over haar ervaringen, via h.vandeLagemaat@careyn.nl.

Dit artikel is gebaseerd op een interview met Hedy in Tijdschrift M&G van V&VN. 

Jouw ervaringen

Heb jij ervaring met instrumenten die helpen eenzaamheid bij cliënten te signaleren? Heb je nog andere ideeën en praktijkvoorbeelden hoe je hier in de zorg aan kunt werken? Laat hieronder je reactie achter!