Eenzaamheid tegengaan met hulp van de natuur

Ouderenzorginstelling Pennemes zet ‘groene’ zorg in om eenzaamheid tegen te gaan. Rutger de Graaf is innovatieadviseur bij Pennemes en hij geeft een inkijkje in de mogelijkheden. “Natuurbeleving verbindt mensen.”

Wijkzorgcentrum

Pennemes in Zaandam is een wijkzorgcentrum met onder meer een verpleeghuis voor mensen met dementie, thuiszorg en dagbesteding voor mensen in de wijk. Ze fungeert ook als ‘aannemer’ van het wijkteam, bijvoorbeeld als dat eenzaamheid signaleert.

Natuur verbindt

“We zijn er achtergekomen dat natuurbeleving een van de middelen is die we kunnen inzetten om mensen aan elkaar te verbinden”, zegt Rutger. “Eenzaamheid is natuurlijk altijd een issue in de zorg. Door onze groene activiteiten komen onze bewoners in contact met elkaar, met mensen van buiten en voelen ze zich ook nog nuttig.”

Om wat voor activiteiten gaat het? Rutger introduceert er een aantal:

Moestuin

“We doen veel met tuinieren op het dak van het verpleeghuis. Kinderen van een school in de buurt komen naar onze daktuin. Er staat een groot hek om het dak, dat is veilig voor zowel de kinderen als mensen met dementie. Kinderen krijgen natuuronderwijs en de ouderen vinden het gezellig.”

Wandelproject

“We zitten in een stedelijke omgeving. Dan is wandelen niet meteen leuk. Onze vrijwillige natuurgidsen weten tussen al het steen toch precies de interessante dingen aan te wijzen. Ze zeggen: natuur is overal. Het wandelproject werkt op twee vlakken. Mensen bewegen en komen buiten, dat is gezond. Tegelijk ontmoeten ze anderen.”

Natuurkoffer

“Niet iedereen kan een wandeltocht maken. Een vrijwilliger zorgt met de natuurkoffer voor natuurbeleving binnen. Er zit van alles in dat de zintuigen prikkelt. Een cd bevat natuurgeluidjes. Dat alles roept associaties en herinneringen op. Iets rook naar leer, daaruit volgde een gesprek over motorrijden. Bij schorseneren dacht iemand aan hoe hij er vroeger schaatsen mee waxte.”

Kippen en knuffelkonijnen

“We hebben veel verschillende dieren: kippen, knuffelkonijnen, een vogel- en vlinderproject. Dieren triggeren een logische interactie. Bewoners maken met vrijwilligers uit de wijk vogel- en insectenkasten en vlinderstruiken. Die plaatsen ze op een rotonde in de wijk. Op gezette tijden gaan ze er naartoe om te kijken en voor onderhoud. Daarvoor hebben we een klein budget van gemeente gekregen, naast toestemming voor het gebruik van de rotonde. Ook bij de kippen en konijnen gaat het om het samen verzorgen.”

Huisdieren

“Bij ons kunnen mensen sowieso in principe hun huisdier meenemen. Omdat mensen helaas minder goed in staat zijn om voor hun huisdieren te zorgen, hebben we vrijwilligers die dat voor hen doen. Huisdieren hebben een positieve werking op de geest en op het contact tussen mensen onderling. Het zijn kleine wollige mantelzorgertjes.”

Hondenmaatjesproject

“Het idee in een notendop: wijkbewoners kunnen hun hond overdag bij een bewoner achterlaten. Die verzorgt het beestje dan. Er wonen in de buurt veel mensen met een hond die werken. Dat is zó populair onder bewoners. Er zijn zo veel vrijwilligers dat ik niet genoeg honden heb.

IVN

Pennemes maakt voor een aantal van deze activiteiten gebruik van de diensten van IVN. In het project ‘Grijs, Groen & Gelukkig’, mede mogelijk gemaakt door de Postcodeloterij, vergroent de natuurorganisatie de omgeving rondom zorginstellingen en te vergroenen en biedt ze een natuurrijk activiteitenprogramma aan. Voor het opzetten van activiteiten als de moestuin, het wandelproject en het vogel- en vlinderproject is een medewerker van IVN nodig. Deze weet waar je rekening mee moet houden en maakt een planning. “Bovendien had IVN contacten met groene organisaties in de buurt. We zijn aangehaakt op een netwerk waarvan ik niet wist dat ze bestond.”

Kosten

Het ontwikkelen van de groene activiteiten heeft Pennemes gefinancierd met subsidie (o.a. Waardigheid en trots) en eigen middelen voor dagbesteding. Na de introductie heeft Rutger als zorgprofessional weinig omkijken meer naar de activiteiten en ook de kosten zijn laag. Denk bijvoorbeeld aan reiskosten voor de vrijwilliger van IVN. Soms wordt nog een IVN-medewerker ingeschakeld. Rutger: “Hij heeft bijvoorbeeld een plattegrondje van de binnentuin gemaakt met de highlights. Die geef ik als wandelgidsje mee aan mantelzorgers en bewoners.”

Activeert

Hoe werken de activiteiten tegen eenzaamheid? Rutger: “Ik zie dat mensen die eerder op hun kamer bleven nu wel meedoen. Dat het mensen activeert die steeds meer in zichzelf gekeerd waren. Ik zie meer diversiteit aan mensen die ons zorgcentrum trekt – als vrijwilliger of gewoon om de nieuwgeboren konijntjes met hangoren te zien. Dat zorgt voor meer reuring en meer sociale contacten voor onze bewoners. Mensen met zware dementie weten soms nog een week erna dat ze zo’n activiteit hebben gedaan, en dat is echt bijzonder.”

Vrijwilligers

Daarnaast helpt het in het betrekken van vrijwilligers. Rutger: “Onze cliënten, mensen met dementie, staan wat buiten de maatschappij. Dat willen we doorbreken. En dan is het is minder aantrekkelijk voor een potentiële vrijwilliger wanneer ik vraag of hij mensen met dementie wil bezoeken dan wanneer ik vraag of hij het leuk vindt om met mensen van ons moestuintjes bij te houden of konijnen te verzorgen. Dat vinden mensen leuk.”

Familie

“En het klinkt misschien heel lullig,” vervolgt Rutger, “en het is een beetje een taboe, maar voor familie is het ook niet per se leuk om op bezoek te gaan bij iemand met dementie. Het is heel moeilijk om te praten met iemand die zijn geheugen verliest. Dat is zwaar voor familie. Als je samen iets kan doen bij de dieren in de instelling, of je kan samen in de moestuin werken, dan helpt dat. Je hebt iets om over te praten ook, iets wat op dat moment gebeurt.”

Natuur doet goed

Rutger was zo enthousiast over de werkwijze dat hij inmiddels een dag in de week werkt voor IVN. “Er moet gewoon af en toe wat gebeuren in woonzorgcentra. Bij onze levende kerststal komen veel buurtbewoners met hun kinderen langs. Dat is goed: bij de kerststal zitten bewoners, interactie is de beloning. Vorig jaar sprong een geit plots over een hoge baal hooi en daar ging ie, zo de binnentuin in. Dat blijft hangen, er is gesprekstof. In mijn branche worden snel medicijnen voorgeschreven, hoewel ook dieren en natuur goed doen. Daar mag meer aandacht voor komen.”

Meer informatie

Nog een vraag aan Rutger? Je kunt hem contacteren via r.degraaf@pennemes.nl. Voor informatie over het IVN-programma Groen, Grijs & Gelukkig kijk hier bij IVN. Ook voor de mogelijkheden voor jouw organisatie! Dit is de website van Pennemes.

Jouw ervaringen?

Heb jij ook ervaring met het inzetten van een ‘natuurlijke’ interventie bij eenzaamheid? Zijn die net zo positief als bij Rutger? We zijn zeer benieuwd! Vertel het hieronder in de comments.